W transporcie prawie każda umowa zaczyna się od dwóch dokumentów, które sobie przeczą.
Klient wysyła zlecenie i dołącza swoje ogólne warunki. Przewoźnik potwierdza zlecenie i dołącza swoje. W warunkach klienta: kara za opóźnienie 500 euro, odpowiedzialność do pełnej wartości towaru, płatność 90 dni. W warunkach przewoźnika: kary do wysokości frachtu, odpowiedzialność według CMR, płatność 30 dni.
Kurs się odbywa. Towar dociera z opóźnieniem. Które warunki obowiązują?
Odpowiedź jest mniej oczywista, niż myśli większość firm. I bardziej korzystna dla przewoźnika, który ma własne OWU, niż dla tego, który ich nie ma.
Co mówi kodeks: sprzeczne zapisy wypadają
Kodeks cywilny ma na tę sytuację osobny przepis. Umowa między przedsiębiorcami, którzy stosują różne wzorce, nie obejmuje tych postanowień wzorców, które są ze sobą sprzeczne 1art. 385⁴ § 11Kodeks cywilny (otwiera się w nowej karcie): art. 384 § 1 i 2 (kiedy wzorzec wiąże), art. 385 § 1 (umowa przed wzorcem), art. 385⁴ (sprzeczne wzorce między przedsiębiorcami). Tekst art. 385⁴ także w prawnik.cc (otwiera się w nowej karcie)..
W praktyce oznacza to, że żaden z dwóch sprzecznych zapisów nie wiąże. Kara 500 euro z OWU klienta i kara do wysokości frachtu z OWU przewoźnika wzajemnie się znoszą. To samo dotyczy odpowiedzialności i terminu płatności.
W miejsce wyeliminowanych zapisów wchodzą przepisy: Kodeks cywilny, Prawo przewozowe, a w przewozach międzynarodowych Konwencja CMR. A te są dla przewoźnika stosunkowo bezpieczne. CMR ogranicza odpowiedzialność za zaginięcie lub uszkodzenie towaru do 8,33 SDR za kilogram 2art. 23 ust. 32Konwencja CMR (otwiera się w nowej karcie): art. 23 ust. 3 i 5, art. 24, art. 26, art. 41., a odszkodowanie za opóźnienie do wysokości przewoźnego 2art. 23 ust. 5. Termin płatności między przedsiębiorcami co do zasady nie powinien przekraczać 60 dni 3art. 7 ust. 23Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (otwiera się w nowej karcie): art. 7..
To jest najważniejsza obserwacja w tym tekście: twoje OWU nie muszą wygrać. Wystarczy, że zneutralizują OWU klienta. Po neutralizacji zostaje prawo, a ono w większości spraw jest po twojej stronie bardziej niż warunki klienta.
Co się dzieje, jeśli nie masz własnych OWU
Wtedy nie ma czego neutralizować.
Wzorzec umowy, na przykład ogólne warunki, wiąże drugą stronę, jeśli został jej doręczony przed zawarciem umowy 1art. 384 § 1. Między przedsiębiorcami, tam gdzie posługiwanie się wzorcami jest zwyczajowo przyjęte, może wystarczyć nawet to, że druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści 1art. 384 § 2.
Jeśli klient dołącza OWU do zlecenia, a ty potwierdzasz zlecenie bez swoich, warunki klienta wchodzą do umowy w całości. Z karą, z pełną wartością towaru i z 90 dniami.
Krótko: bez własnych warunków o odpowiedzialności decydują zapisy klienta.
Czego OWU nie załatwią
Tu jest granica, o której trzeba pamiętać. Przepis o sprzecznych wzorcach dotyczy wzorców. Nie dotyczy zapisów wpisanych w treść samego zlecenia.
Jeśli klient wpisze karę bezpośrednio w zlecenie, a ty je potwierdzisz, ta kara jest treścią umowy. W razie sprzeczności umowy i wzorca strony są związane umową 1art. 385 § 1. Twoje OWU tej kary nie wyeliminują.
Dlatego własne warunki to połowa ochrony. Druga połowa to dyspozytor, który wyłapie karę w treści zlecenia, zanim je potwierdzi. Pisaliśmy o tym w pierwszym tekście: Kara dopisana w zleceniu. Jak zrobić z tego standard, opisujemy w trzecim: Lista stop dla dyspozytora.
Jest też druga granica. Przepis o sprzecznych wzorcach ma wyjątek: umowa nie zostaje zawarta, jeśli strona po otrzymaniu oferty niezwłocznie zawiadomi, że nie chce zawierać umowy na takich zasadach 1art. 385⁴ § 2. Klient, któremu bardzo zależy na swoich warunkach, może więc zablokować neutralizację. Ty też możesz to zrobić, jeśli warunki klienta są dla ciebie nie do przyjęcia.
Co powinno być w OWU przewoźnika
Dobre OWU przewoźnika są krótkie. Ich zadaniem jest zneutralizować najgroźniejsze zapisy klienta i uzupełnić to, czego prawo nie reguluje. Nie są katalogiem wszystkiego, co może pójść źle.
Zapisy, które w praktyce mają największe znaczenie 44Trans.info, „Umowy-pułapki na przewoźnika. Jakie zapisy nigdy nie powinny znaleźć się w zleceniu” (otwiera się w nowej karcie). Branżowy przegląd typowych zapisów w zleceniach i granic swobody umów.:
- Odpowiedzialność. Zgodnie z CMR w przewozach międzynarodowych i z Prawem przewozowym w krajowych 55Ustawa – Prawo przewozowe (otwiera się w nowej karcie). Zasady odpowiedzialności w przewozach krajowych.. Bez rozszerzeń do pełnej wartości towaru. Jeśli klient chce wyższej odpowiedzialności, jest na to droga w CMR: deklaracja wartości lub specjalnego interesu w liście przewozowym, za dodatkową opłatą 2art. 24 i 26.
- Kary umowne. Jeśli w ogóle, to łącznie nie wyżej niż fracht i tylko za zwłokę, czyli za opóźnienie z przyczyn, za które przewoźnik odpowiada. Pamiętaj, że w przewozach CMR kary za opóźnienie w dostawie mogą być nieważne z mocy art. 41 Konwencji 2art. 4166Karbowski Rasiński & Partners, „Konwencja CMR a kary umowne” (otwiera się w nowej karcie). Kary za opóźnienie a art. 41 CMR w orzecznictwie..
- Termin płatności. Konkretny, na przykład 30 dni od doręczenia faktury. Także od czego liczony: od faktury, a nie od „otrzymania oryginałów dokumentów”.
- Zakaz potrąceń. Klient nie może sam potrącić naliczonej kary z frachtu bez zgody przewoźnika.
- Postój. Stawka za postój ponad określony czas na załadunku i rozładunku. Tego w ogóle nie ma w przepisach, a to częste źródło straty.
- Dokumenty i palety. Termin i sposób zwrotu dokumentów, zasady wymiany palet. Bez kar za opóźniony zwrot, albo z karami niskimi i symetrycznymi.
- Prawo i sąd. Prawo polskie i sąd właściwy dla siedziby przewoźnika.
Siedem punktów zmieści się na jednej stronie. To dobry test: jeśli OWU mają dwanaście stron, nikt ich nie przeczyta, w tym twój dyspozytor.
Jak je stosować, żeby działały
Nawet najlepsze OWU nie działają, jeśli druga strona ich nie dostała. Trzy zasady:
- Doręcz je przed pierwszym kursem. Na początku współpracy z nowym klientem wyślij OWU w osobnym mailu albo dołącz je do pierwszej oferty. Wzorzec wiąże, jeśli został doręczony przed zawarciem umowy 1art. 384 § 1.
- Dołączaj je do każdego potwierdzenia. Krótka formuła w treści potwierdzenia („zlecenie przyjmujemy na warunkach OWU przewoźnika w załączniku”) i sam plik. Każde zlecenie to osobna umowa.
- Miej wersję obcojęzyczną. Klient z Niemiec nie będzie czytał polskich OWU. Spór o to, czy je zrozumiał, to spór, którego wolisz uniknąć.
Dokładny moment i forma doręczenia to sprawa, którą warto ustawić z prawnikiem raz, a potem powtarzać mechanicznie. W tym przypadku przegląd prawny zwraca się wiele razy.
Ten tekst opisuje przepisy w ogólny sposób i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. Lista zapisów w OWU nie jest wzorem gotowym do użycia. Stan prawny na 12 października 2026 roku.